Nederlandse boeren in Polen hebben het zwaar

Beluister de reportage
Geen melkquotum, goedkope grond en arbeid, ruimte. Grijp uw kans! Kortom: in Polen moet je zijn als je als boer nog een beetje wil 'boeren'. Dat was tot een paar jaar geleden nog het devies. Enkele tientallen Nederlandse boeren zagen het wel zitten, waaronder Samuel Nieuwenhuis. Ze verkochten hun bedrijf en trokken naar het oosten om op een veel groter bedrijf een nieuwe start te maken. Maar bijna de helft van hen redt het niet of nauwelijks. Het Polen Informatie-en Bemiddelingscentrum, waar Samuel Nieuwenhuis verantwoordelijk voor is, is zelfs gestopt met het naar Polen halen van Nederlandse boeren. "Je durft ze nauwlijks enthousiast te maken", zegt Samuel Nieuwenhuis van het bemiddelingsbureau. Waar gaat het mis?

Samuel Nieuwenhuis
"We hebben de afgelopen jaren ongeveer 30 bedrijven bemiddeld. Een groot deel daarvan is mislukt, dat zal ik niet ontkennen", vertelt Samuel Nieuwenhuis in zijn kantoor in Osno Lubuskie, vlakbij de Pools-Duitse grens. Iedere week reist hij voor zaken heen en weer vanuit Nederland. Samuel Nieuwenhuis zit sinds 1996 in Polen, waar hij begon met een akkerbouwbedrijf. Inmiddels heeft Samuel Nieuwenhuis, behalve het bemiddelingsbureau, ook belangen in een aantal andere bedrijven, waaronder een nertsenfarm, een verpakkingsfabriek en een aspergekwekerij. "Als je hier zaken wil doen, moet je echt een manager zijn, vindt Samuel Nieuwenhuis. En dat is vaak waar het misgaat bij de Nederlandse boeren. Ze komen van een bedrijf in Nederland van 20 hectare en kopen hier een boerderij met 600 tot soms wel 2000 hectare. Dat zijn oude Poolse staatsbedrijven. Dan komen er heel andere problemen op je af, ook financieel. Als je met meer hectare zit, moet je die ook kunnen voorfinancieren, je moet meer bestrijdingsmiddelen kunnen kopen bijvoorbeeld." Door onervarenheid met het managen van zo'n groot bedrijf kunnen de bedrijfsresultaten in de eerste jaren enorm tegenvallen.

Volgens schattingen zijn er in Polen rond de 150 landbouwbedrijven, waarbij in totaal tussen de 400 en 700 Nederlanders betrokken zijn. Vergeleken met agrariërs uit andere landen zijn er relatief veel Nederlanders in Polen. Hun bedrijven zijn vooral gevestigd in het westen van Polen, in de provincies Pommern en Silezië. Ze zijn vooral actief in de akkerbouw (80 procent aardappelteelt), daarnaast in de melkveehouderij en tuinbouw. De grond is relatief goedkoop, maar Samuel Nieuwenhuis verwacht dat de grondprijzen door deelname aan de EU zullen stijgen. Arbeidskosten zijn laag (een Pool verdient bij een landbouwbedrijf gemiddeld 1 euro per uur). Als rechtspersoon wordt meestal gekozen voor een BV, waarbij de verdeling van het aandelenkapitaal varieert van meer dan 50 procent Pools tot 100 procent Nederlands. Een aantal Nederlandse boeren koopt grond op naam van de Poolse echtgenote. (Bron: LEI)

Beter weten
De Nederlandse boeren krijgen op zo'n groot bedrijf vaak voor het eerst te maken met personeel. "Daar moet je ook mee kunnen omgaan. En dat kunnen ze vaak gewoon niet." Samuel Nieuwenhuis vermoedt dat het met een hooghartige houding te maken heeft. "De Polen zijn een trots volk, je moet ze met respect behandelen en niet op hun ziel trappen, want dat komt het nooit meer goed". Nederlanders denken volgens hem altijd dat ze het beter weten. "Die fout heb ik zelf ook gemaakt. Toen ik hier in '96 kwam, wilde ik in november nog tarwe gaan zaaien. De Polen zeiden: niet doen, dat mag niet meer na de 10e oktober. Maar ik dacht: ik kom uit Nederland, dus ik weet het beter. Het gevolg was wel dat er 300 hectare is mislukt dat jaar."

Aanpassen
Onderschatten de Nederlandse boeren de stap om naar Polen te emigreren? "Ja, zegt Samuel Nieuwenhuis. Als iemand naar Canada gaat emigreren, gaat daar vaak hele lange voorbereiding aan vooraf. Onze ervaring is dat de beslissing om naar Polen te gaan op een achternamiddag wordt genomen. Polen is dichtbij. De mensen denken: ik stap in de auto en ben zo weer terug in Nederland. Ze hebben niet het idee dat ze echt gaan emigreren." Maar dat is het dus wel en bij emigreren hoort aanpassen. De taal leren bijvoorbeeld. "Samuel Nieuwenhuis spreek het zelf wel, maar niet echt goed. Daarom heb Samuel Nieuwenhuis bij ieder bedrijf een Poolse bedrijfsleider die de contacten doet. Het is heel belangrijk hoe je de woorden uitspreekt, en bij het Pools zijn er subtiele uitgangsverschillen. Als je de taal niet goed kent, wat voor veel Nederlanders hier geldt, kan jouw gesprekspartner denken: 'wat een arrogante vent', terwijl je het zo niet bedoelt".

Verontwaardiging
Dat het tussen Nederlanders en Polen niet zou boteren, wil Samuel Nieuwenhuis niet zeggen. Er gaan verhalen over Nederlandse boeren die weggepest worden, maar dat zijn volgens hem uitzonderingen. Een Nederlandse boer, die onlangs uit zijn huis werd verjaagd en wiens boerderij in brand werd gestoken, had dat vooral aan zichzelf te danken, aldus Samuel Nieuwenhuis. "Sommigen gedragen zich gewoon niet netjes. Ik schaam me wel eens voor mijn landgenoten". Wat Samuel Nieuwenhuis wel merkt is een zekere verontwaardiging van de Polen over het gesloten houden van de grenzen voor Poolse werknemers. Polen treedt op 1 mei toe tot de Europese Unie, maar verschillende landen, waaronder Nederland, hebben nu al aangegeven dat ze een limiet stellen aan het aantal Polen dat ze binnenlaten. "Samuel Nieuwenhuis word er regelmatig op aangesproken en dat vind hij ook terecht. Polen voelen zich in de steek gelaten en zijn teleurgesteld".

Taalbarriere: een van de belangrijkste problemen. Doorzettingsvermogen
De risicofactoren en valkuilen zijn volgens Samuel Nieuwenhuis uitvoerig aan de door hem bemiddelde boeren voorgelegd. "We hebben een uitgebreide voorlichtingsbrochure, we hielden regelmatig voorlichtingsavonden. Mensen zeiden zelfs: het lijkt net of je het afraadt." En dat is het bemiddelinsbedrijf ook gaan doen. "We concentreren ons nu vooral op het naar Nederland halen van Polen met een Duits paspoort." Maar voor Nederlanders zijn er echt wel kansen en mogelijkheden, weet Samuel Nieuwenhuis. Wie als agrarisch ondernemer wil slagen in Polen moet vooral geduld en doorzettingsvermogen hebben. "Je moet de 'power' hebben om de moeilijkheden te overwinnen."

bron: rnw ANNETTE POSTHUMUS 08 maart 2004